Sender: Sinema ve Televizyon Senaryo Yazarları Derneği
Sender Anasayfası İletişim
 
Sender Hakkında... Sektörel Bilgiler... Sender Hukuk... Sender Üyelik Atölyeler... Yayınlar Forum Sayfaları... Linkler... Basında Sender Sender İletişim Bilgileri... Sender English Pages
 
 

SENDER İLETİŞİM BİLGİLERİ


senaryoyazarlari@gmail.com
0212 244 21 22
0533 961 91 61
TÜRSAV SİNEMA EVİ Gazeteci Erol Dernek Sokak No:12 Kat:2 Beyoğlu
devamı

“Yerli dizi yersiz uzun!”


Tüm dizi sektörü büyük eylem için hazırlanıyor!
devamı

SENDER BANKA HESAP NUMARASI


GARANTİ BANKASI GALATASARAY ŞUBESİ (068)
HESAP NO: 6298734
devamı
 
yayınlar
tüm yazılar

İNGİLTERE TELİF HAKLARI

 

 

İNGİLTERE’DE  TELİF HAKLARI  TAHSİLATI

VE HAK SAHİPLERİ PAYLAŞIM ORANLARI                                                                                     

 

Sayın Haluk Ünal

Genel Sekreter

 

İngiltere’de  kopyalama konusunda şu anda uygulanan  bir vergi sistemi bulunmamaktadır. Özel kopyalamanın yasadışı olması ile birlikte, şüphesiz ki milyonlarca kişi bu kopyalamayı her zaman yapmakta ve yazarlar ile diğer eser sahipleri  bunun için hiçbir ödeme almamaktadır. Bu durum kompakt kasetler, VHS kasetler, vb  ile  bir çok yıldır süregelmiş olsa da , dijital metotların gelişmesi ve bu metotlarla yapılabilen kopyaların yüksek kaliteli olması bu konunun ön plana çıkmasını sağlamış durumdadır ve şu sıralar İngiltere’de özel kopyalamanın yasallaştırılması ve yeni bir vergi sistemi oluşturulması tartışılmaktadır. Ancak bu aşamada hiçbir şeye karar verilememekte ve yüzdeler veya başka herhangi bir detay ile ilgili herhangi bir bilgiye şu anda maalesef ulaşılamamaktadır.

 

İngiltere’de, Yazarlar lisanslama ve tahsilat birliği (Authors' Licensing & Collecting Society Ltd.- ALCS’) nin sorumluluğu, (görsel-işitsel alanda) “ikincil” ödemeleri (çoğunlukla  üyelerinin işleri de dahil olmak üzere televizyon kanallarının kablolu iletimi ile bağlantılı ödemeleri) tahsil etmekle sınırlıdır. “Birincil” ödemeler diye adlandırılan ödemeler ise , İngiliz yayıncı veya yapımcının sorumluluğudur ve bu ödemeler meslek birliğine intikal etmeden doğrudan yazara (veya yazarın ajansına) ödenir.

 

Reel anlamdaki uygulamalar çok daha fazla  komplike olmakla beraber,  İngiltere’deki telif haklarının eser sahipleri arasında nasıl paylaşıldığını  kısaca anlatmak için aşağıdaki gibi  bir örnek verilebilir:

 

Örneğin; Bir yayıncının 30 dakikalık bir TV draması istediğini varsayalım. Yayıncı programı birkaç gün sonra bir tekrarı da dahil olmak üzere  prime time’da göstermek isteyebilir ayrıca  altı ay sonrada dijital bir kanalda bir çok  tekrarları olabilir. Bu durumda bütçe  100.000 £ dur.

 

Yayıncı bir yapımcıya gider ve program için sipariş verir. Yapımcı aşağıdaki gibi bir bütçe üzerinde çalışır.

 

            Yazarlar                                                            5,000 £

            Oyuncular                                                       15,000 £

            Avukat ücretleri                                              2,500 £

            Yapım maliyetleri                                         50,000 £

            Tanıtım ve reklam giderleri                           5,000 £

            Beklenmeyen maliyetler                                2,500 £

            Yapımcının karı                                                     20,000 £

 

            TOTAL                                                       100,000 £

 

Üst bölümde yer alan  maddeler biraz daha ayrıntılı olarak aşağıdaki gibi açıklanabilir:

 

 

YAZARLAR:

 

Burada “Birincil Ödemeler” (Yapılan iş bedeli olarak  intikal etmeden doğrudan yazara veya yazarın ajansına ödenen ücretler) ilk olarak devreye girer.

 

İngiltere’ de  yazarlara yapılan ödemelerin büyük bir bölümü, “birincil” kullanıma yöneliktir. Burada sistem daha basit ve yazar açısından daha adil ve faydalıdır.

 

Daha basit olarak açıklamak gerekirse, sistem şu şekilde işler: Bir yazar bir televizyon programı için bir senaryo yazar ve karşılığında kendisine bir ücret ödenir. Bu ücret senaryonun yazılmasını da  kapsayan  işin ödemesidir ve aynı zamanda bir İngiliz televizyon kanalındaki ilk yayının bedelidir. Bu ücretle birlikte, yazar aynı zamanda bir “avans” ödemesi  de alır. Tutar farklılık gösterebilir ancak en fazla asıl ücretin yüzde 100’ü kadar olabilir. Bu avans ödemesi, televizyon programlarının gelecekte daha sonraki kullanımlarını karşılamak içindir. Örneğin, program aynı kanalda tekrarlanabilir ki; bu durumda asıl ücrete ek yüzde oranında “bakiye” olarak bir tekrar ücreti tahakkuk eder. Ya da program, İngiltere’deki veya başka bir ülkedeki başka bir televizyona satılır ki bu durumda da yazara yapılan ödeme, bir “telif hakkı” yani yapımcıya/yayıncıya yeni kanal tarafından ödenen tutarın yüzdelik oranı niteliğindedir. (Telif hakkı ücreti genellikle yüzde 5.6’dır.)

 

Yukarıda verdiğimiz örnekde ilk  ücret 2000 £ dır  ve bu miktar,  senaryo yazma işini ve  televizyondaki ilk yayın ücretini kapsamaktadır. Avans 2000 £ dur ve bu ilk tekrarın ödemesidir.Yazar dijital tekrarlar için başka bir 1000 £ avans daha alır.

 

Üstteki örnek dışında yazarların hakları daha geniş bir kapsam içermektedir.

 

Mesela alıntıların başka programlarda kullanılması ve programın DVD veya internetten indirilen dosyalar şeklinde izleyicilere direkt olarak satılması gibi durumlara ilişkin başka ücretler  de söz konusudur. Tutarlar değişiklik gösterir. Bu durumda yılda bir kez bu tutarların toplamı alınır ve tutar, “avans” ödemesinden düşülür. “Avans”ın tamamı kullanıldığında, gelecekteki kullanımlara ilişkin bu ödemeler, doğrudan yazara (veya yazarın ajansına) gönderilmelidir. 

 

Ismarlama video gibi dijital hizmetlerde, izleyicilerin tam sayısını hesaplamak mümkün hale gelir ve bunda “tıklama başına ödeme” ilkesi ile çalışan  sistemlerin  kullanılmasına çalışılmaktadır.. Bunlar, yüzde 5.6 telif ücretine göre işler ve değişik yollarla hesaplanabilir:

 

 

a) İzleyici tarafından yapımcıya/yayıncıya ödenen perakende fiyata göre,

 

b)Yapımcı/yayıncının bir üçüncü şahıs dağıtımcıdan elde ettiği brüt tutara göre,

 

c) Bir dağıtımcı veya takip eden  bir yayıncının ödediği aktif program bedeline göre,

 

d) Programın ücretsiz olarak dağıtıldığı durumlarda, programın ürettiği reklam gelirine göre,

 

e) Programın ücretsiz olarak dağıtıldığı durumlarda, kararlaştırılan bir hayali program fiyatına göre hesaplanabilir.

 

 Bu  çok karmaşık bir program gibi görünse de  ise de, formüllendirilebilir ve başarılı bir şovun yazarının adil bir şekilde ödüllendirilebilmesini ve başarısız bir şovun yazarının ise hak ettiğinden fazlasını almamasını sağlar.  

 

Yazarlara ödenen ayrıca  “İkincil Ödemeler” (televizyon kanallarının kablolu iletimi ile bağlantılı ödemeleri) mevcuttur ve ödeme şekli  şöyle  açıklanabilir:

 

Diyelim ki,  bir İngiliz televizyon programı, (varsayalım) Polonya’daki bir televizyon kanalına satılır ve  ödenen parayı İngiliz yapımcı/yayıncı alır ve programın telif yada lisans ücretini (ki bu genellikle yüzde 5.6 oranındadır) doğrudan yazara öder.

 

 AB mevzuatı çerçevesinde, Polonya televizyon kanalının yayını, Almanya’daki Polonyalı işçilerin izleyebilmesi için, bir kablo hizmeti ile (diyelim ki) Almanya’ya nakledilebilir. Böyle bir durum söz konusu olduğunda, kablo servisi Alman toplayıcı örgütüne bir ücret ödeyecektir. Alman Meslek Birliği bu ücret içerisinden, kendi masrafları ile herhangi bir yerel ve kültürel vergilerin karşılanmasına yetecek bir yüzdeyi kesecektir. Bu kesinti tutarı İngiliz Yazarlar Toplayıcı Örgütünün kontrolü altında değildir. Alman Toplayıcı Örgütü daha sonra, Polonya kanalındaki İngiliz kaynaklı programla ilgili bir tutarı İngiliz Toplayıcı Örgütüne  gönderecektir. Bu miktar sadece söz konusu iki toplayıcı örgüt arasındaki anlaşmaya tabidir,  başka kimseyi ilgilendirmez.Bundan sonraki süreçte  İngiliz Toplayıcı Örgütü, kendi masraflarını karşılayacağı bir parasal yüzdeyi alıkoymakta  ve geri kalan parayı programların yazarları arasında paylaştırmaktadır. Görüldüğü üzere, bu, son derece karmaşık bir sistemdir ve İngiliz yazar, süreç boyunca yapılan çeşitli kesintilerden dolayı önemli miktarda para kaybeder. İngiltere Yazarlar Birliği bu sistemden memnun olmamakla beraber  kısa vadede sistemi değiştirebilmek üzere kullanabileceği  gerçekçi bir yöntem bulamamaktadır.

 

Tüm bu düzenlemeler ,  elli yıldan daha uzun süredir İngiltere’de uygulanmaktadır. Bu uygulamalar, tüm televizyon dizisi, pembe dizi ve senaryolu komedi dizisi yazarları için geçerlidir. Ancak belgesel senaryosu ve haber, güncel haber, realite ve hafif eğlence programı  yazarlarına, genellikle tüm haklarını sonsuza kadar “satın alan” tek bir ödeme yapılmakta  ve bu nedenle bu yazarlar avans ödemesi, bakiye ödemesi, telif hakkı, tekrar ücreti vb alamamaktadır. Ancak yurtdışındaki kablolu yeniden yayınlar için toplayıcı örgütlerinden ödeme alabilmektedirler ki  bu da İngiltere ve ilgili ülkelerdeki tahsilat kurumlarının politikalarına göre değişmektedir.

 

OYUNCULAR

 

 Yazarlarınkine benzer bir  sistemdir. Başlangıç olarak toplam ücretler 6.000£ dur ve star 2000 £ kazanır. Geride kalan üç başrol oyuncusunun her biri 1000  £, diğer küçük rollerin oyuncuları  1000 £ u aralarında paylaşırlar, böylece de toplam 6000£ eder. İlk gösterim yeni bir 6000£  değerinde olur ve bu da aynı yolla paylaşılır, yalnız dijital tekrarların maliyeti 3000 £ dur ve yine aynı oranlarla paylaşılır.

 

AVUKATLAR

 

Bu kontratları genellikle dışarıdan bağımsız avukatlar hazırlarlar. Yazar, aktör, yönetmen ve diğerleri için yapılan kontratların ücretleri avukatlara  tek seferlik olarak ödenir..

 

İngiltere’de  BBC ya da ITV gibi büyük bir yayıncı, iç yapımlarda yazarlar, oyuncular, yönetmenler vs. için Senaryo Yazarları Meslek örgütümüzün  belirlediği standartlar ve diğer telif anlaşmalarıyla paralel olarak, standart bir kontrat uygular. Bununla birlikte Channel 4, 5, ve daha küçük yalnızca dijitalde yayın yapan kanallarda  yayınlanan çoğu program (ki bunların bir kısmı BBC ve ITV’de de yayınlanmaktadır ) bağımsız yapım şirketleri tarafından üretilmektedir.

 

Meslek Birliği’nin bağımsız yapım şirketlerini de kapsayan bir sözleşmesi olmakla birlikte, çoğu zaman şirketler;  yazarlar, yönetmenler, oyuncular vs. ile farklı tanımlar kullanarak, kendi anlaşmalarını yapmaktadırlar. Bu anlaşmalar, dışarıdan çalışan avukatlar tarafından hazırlanmakta  ve avukatların  ücretleri de prodüksiyon bütçesinin bir parçası olarak yer almaktadır.Bu anlaşmalar, yazarların telif hakkı ödemeleri, ücretleri vs. gibi yasal bağlayıcılığı olan tüm maddeleri kapsamaktadır.

 

Bu noktada avukat ücretlerinin telif hakları ile doğrudan bir ilgisi olmadığının altı bir kere daha  çizilebilir.

 

 

 

YAPIM  ÜCRETLERİ

 

Bu ücret teknisyenlerin, set çalışanlarının, kostüm tasarımcılarının ayrıca ek olarak malzeme- ekipman, mekan kiraları ve ulaşım ve yemek gibi setteki diğer servislerin maliyetidir.

 

Bu madde , aynı zamanda yönetmen, kompositör ve müzisyenlere ödenen ücreti de kapsamaktadır  -ki bunlar satılabilir tüm haklar için  tek bir ücret alan kişilerdir- bu yüzden yazarların ve aktörlerin aksine diğer öteki ödemeleri almazlar.

 

 Bütün bu tekrarlardan sonra, dağıtım  hakları  yapımcıya geri gider ve  yapımcı programı bir DVD olarak çoğaltabilir.  Yapımcı zaten produksiyon  maliyetlerini ve   tek seferlik ücretleri ( örneğin  avukat,  yönetmen  ve  kompositör  vb.)  ödemiştir ve  tekrar onlara bir ödeme yapmaz .Fakat müzik CD olarak çoğaltılmış veya radyolarda çalınıyorsa, telif ücreti müzisyen ve kompositöre dolayısı ile onların toplayıcı örgütlerine gider. DVDler 10£’ a  dükkanlarda satılmaktadır ama yapımcı onu alışveriş merkezine sadece 5 £ ya satmaktadır. Geri kalan 5 £ yapımcının  üretim, paketleme, nakil, depolama, reklam ve DVD leri alışveriş merkezlerine dağıtmasının  maliyetlerini kapsar. Yapımcı, aynı zamanda yazara, ya   %5.6 oranında  ya da perakendeciye sattığı her DVD için 0,28 £   telif ücreti ödemek zorundadır. Perakendecinin DVDyi satıp satmamasının burada hiç bir önemi yoktur. Yapımcı aynı zamanda aktörlere de % 17 ya da her DVD başına 0,85£ telif ücreti ödemek zorundadır. Bu para daha evvel yukarıda belirtilen oranlarda aktörler arasında paylaştırılır. Geride ne kalırsa yapımcının ek geliridir.

 

Benzer olarak, yapımcı yaptığı programı yabancı ülke kanallarına da satabilir.Eğer miktar 5000£ ise, yapımcı once tekrar yazara % 5,6 yada 280 £,  oyunculara da % 17 ya da 850£ telif hakkı ödemek zorundadır. Kalan miktar yapımcının  karıdır. Yayıncı  daha fazla tekrar etmek isteyebilir, program ITunesler için indirilebilmesi amacıyla satılabilir vesaire… Sizin de görebildiğiniz gibi eğer bir program popular ve bir çok ek fayda sağlayabiliyorsa, yapımcı iyi  bir kar  ve yazar ile  oyuncular da  düzenli olarak bir çok yıl devam eden  telif hakkı geliri elde edebilirler.

 

Daha evvelden bahsedildiği gibi verilen örnek  çok basitleştirilmiş bir örnektir  ve bir sürü “biçim hakları” gibi bir çok karmaşıklığın hesabını içine almamaktadır. Bu karmaşıklıklara örnek olarak “ bundling” usulünü, yani değerli pogramların yanında nispeten değersiz ve ucuz programların  da birlikte  yabancı ülkelere  satılmasını verebiliriz. Böyle bir durum popüler programlar için ödenen para ödemesinin daha az popüler olan programların  yazar ve oyuncularına transferi üzerinde etkili olabilir.Bu karmaşıklıklara,  özel dijital kanallarda tekrarlanan gösterimlerin çok ucuz fiyatlarda olmasını, orjinal TV kanallarının kablolu yayın ile yabancı ülkelere iletilme ücretlerinin meslek birliklerince belirlenmesini de  ekleyebiliriz. 

 

Tüm bu anlatılanlar İngiltere’ deki sistemin nasıl işlediğini belirtmektedir. Şüphesiz ki diğer ülkeler farklı uygulamalara sahiptir.

 

Bernie Corbett

General Secretary

 

Writers' Guild of Great Britain

 

 




 
TÜRKİYE SİNEMA REFORMU İÇİN BİRLEŞTİK

Biz aşağıda imzası olan sinema kuruluşları, ortak çıkarlarımızı tanımlamak, ortak sorunlarımıza çözüm bulmak için Türkiye Sinema Konseyi adıyla bir istişare ve işbirliği zemini oluşturduk.
Endüstrinin hiçbir kesiminin kısmi çözümler elde edemediğini; sınırlı da olsa, bütün kazanımların ancak birlikte sağlanabildiğini son altı yıl içinde iyice anladık.
Devamı
TÜRKİYE SİNEMA KONSEYİ 2. BÜLTENİ

2010, Türkiye Sinemasının bu konumunu yeni bir siyasete çevirme yılı olabilir... Bu satırları okuyanların “içi bizi dışı onları yakar” dediğini tahmin edebiliyoruz. Ancak inanıyoruz ki, bütün bu gelişmeler, bizlerin yarattığı bu gerçeğin içiyle dışını eşitlemenin fırsatlarını da sunuyor. Türkiye Sineması’nın filmleri ve dizileri ile küresel endüstri içinde önemli bir yer edinmesi, ülke ekonomisine ciddi bir kaynak yaratması mümkündür.
Devamı
tüm yazılar
sinemaya destek verenler
 
 

SİNEMA VE TELEVİZYON SENARYO YAZARLARI DERNEĞİ


TÜRSAV SİNEMA EVİ Gazeteci Erol Dernek Sokak No:12 Kat:2 Beyoğlu  
Tel: 0212 244 21 22-251 65 45   Eposta : info@senaryo.org.tr
Web Sitesi Tasarımı ve Dinamik İçerik Yönetimi
Kurumsal Kimlik Tasarımı: Barış SARHAN
Hayal Kurmak Serbest Kurumsal Kimlik: Kemal Gökhan Gürses